06 - 123 90 746 Otto Copesstraat 83, 5213 GK 's-Hertogenbosch
Lees voor / Lees mee
Woensdag, 9. Januari 2019

Vraag jezelf af: ‘Willen we knippen en plakken in het dna van mensen?

Bron: Redactioneel/BN De Stem/ANP MediaWatch.

Een Chinese wetenschapper claimt ’s werelds eerste genetisch gemodificeerde baby’s te hebben gemaakt. Het werk van een gek? Wetenschaps-cabaretier Lieven Scheire gaat op zoek naar een antwoord op die vraag.

We kunnen dna manipuleren, maar moeten we dat wel willen? De Chinese wetenschapper Jiankui zei onlangs de genen van een tweeling zo te hebben bewerkt dat de kinderen immuun waren voor het hiv dat een van de ouders heeft. Of zijn claim klopt, wordt onderzocht. Maar het werpt hoe dan ook een vraag op. Want opent deze dna-manipulatie de deur voor ouders die een zo perfect mogelijke baby willen creëren? Wetenschapscabaretier Lieven Scheire toert binnenkort door Nederland met een theaterlezing over dit onderwerp. Hij wil dat iedereen een mening vormt over de dna-revolutie.

Waarom is dat nodig?

,,Ik wil mensen laten zien hoe sensationeel snel het genetica-onderzoek zich ontwikkelt. We leren in een hoog tempo de verschillende functies van de menselijke genen kennen. En we hebben de techniek in handen om die genen te manipuleren. Anderzijds hebben we als maatschappij nog helemaal niet nagedacht over de ethische vragen die hiermee gepaard gaan. Er zijn nauwelijks wetten voor de nieuwe mogelijkheden binnen de menselijke genetica. Daar maak ik me zorgen om. Ik hoop dat de lezing een call to action is. We moeten nú over dit onderwerp nadenken. We moeten beslissen voor welke doelen we dna-bewerking en -selectie oké vinden en voor welke niet. Tijdens de voorstelling stel ik het publiek vragen: willen we knippen en plakken in het dna van mensen? Waar ligt de grens? Er zijn geen gemakkelijke antwoorden.’’

U zegt dat het snel gaat, maar wetenschap is vaak juist traag.

,,In dit vakgebied ligt de trage fase achter ons. Op het dna van planten en dieren gaan we al helemaal los. En ook de dna-bewerking van mensen is nu dus een feit. Ik heb drie maanden lang try-outs gedaan voor deze theaterlezing. In die korte tijd zijn verschillende hypothetische vragen die ik stelde werkelijkheid geworden. ‘Gaan we knippen en plakken in dna van baby’s?’ bijvoorbeeld. Dat was niet langer hypothetisch door het werk van Jiankui. Of ‘gaan we toestaan dat ouders het geslacht en oogkleur van hun baby’s kunnen kiezen?’ Dat wordt nu aangeboden door klinieken in Cyprus en Californië. We moeten ons afvragen of dat slim is. Als ouders eigenschappen van baby’s kunnen kiezen, kunnen sommige eigenschappen verloren gaan.’’

Is dat een probleem?

,,Je kunt alles wat we kunnen wijzigen met dna-geknutsel indelen in drie categorieën. Ernstige ziekten vormen de eerste categorie. Daarover zijn de meeste mensen het eens; als we ziekten kunnen voorkomen, moeten we het doen. De tweede categorie noem ik de ‘neutrale’ categorie, waarbij het gaat om onschuldige eigenschappen zoals de oogkleur van een kind. De derde categorie is die van de eugenetica. Moeten we ‘ongewenste’ eigenschappen voorkomen? Denk bijvoorbeeld aan autisme, een laag IQ, of het syndroom van Down. Dat laatste vormt een gevoelige discussie. Je kunt kinderen ellende besparen, maar aan de andere kant verliezen we ook veel als we alleen mensen met ‘gewenste’ eigenschappen maken. Stel dat we alle ‘autisme-genen’ wegfilteren: wie weet verliezen we dan ook briljante softwareschrijvers en techneuten.’’

Inmiddels kun je voor 1000 euro je dna laten uitlezen. Is dat positief?

,,Tja, wil je je eigen dna kennen? Je loopt het risico dat je in de letters van je genetische code iets ontdekt waar je helemaal niet blij van wordt. Zelf wil ik niet alles weten. Als je bijvoorbeeld je dna kunt testen op de aanleg voor alzheimer, dan blijf ik liever in het ongewisse. Toch heb ik mijn genetische samenstelling laten uitlezen. Ik heb het nu in een file op mijn computer staan. Ik zie mezelf als een nieuwsgierig proefkonijn en het kan nu nog weinig kwaad. We weten nog lang niet alles over welke genen bij welke eigenschappen horen. Veel van onze eigenschappen zijn heel complex gecodeerd - zelfs onze oogkleur beslaat meerdere genen. Dus zelfs als ik mijn genetische code zou delen, kunnen mensen daar weinig conclusies uit trekken.

Aan de andere kant gaan ontwikkelingen snel en is het misschien wel dom dat ik stukken van mijn dna publiekelijk laat zien. Mensen die vijftien jaar geleden hun feestfoto’s online plaatsten, weten nu pas dat het internet niets vergeet. Wie weet wat mensen straks uit mijn dna kunnen concluderen.’’

Zou je dna-bewerking een wetenschappelijke revolutie noemen?

,,Absoluut. Ik denk dat het menselijk dna de steen van Rosetta is van onze generatie. Het kost jaren om het helemaal te ontcijferen, maar zodra we de vertaling in handen hebben, zal dat zo veel kennis ontketenen dat het onze maatschappij voorgoed verandert.’’

De theaterlezing van Lieven Scheire, Live in Nerdland: DNA, is vanaf 7 januari 2019 te zien.

► Menselijk embryo genetisch gemanipuleerd:

Meer nieuws vandaag:

Afgelopen week:

Goedenavond

HN heeft de ANBI-status:

IBAN: NL09RABO0158802764

[Kijk hier voor alle mogelijkheden]

HN-nieuwsbrief December

Handicap Nationaal

Otto Copesstraat 83

5213 GK 's-Hertogenbosch

Telefoon: 06 - 123 90 746

Fax: 073 - 850 81 88

E-mail: info@handicapnationaal.nl

IBAN: NL09RABO0158802764

KvK Nummer: 51372266

RSIN Nummer: 823247521

GeefGratis Nummer: 5105

Onze website maakt gebruik van cookies: Wij plaatsen cookies om het gebruik van de website te analyseren en om het mogelijk te maken inhoud via social media te delen. De website maakt ook gebruik van functies van derden die mogelijk cookies kunnen plaatsen. Door op [OK] te klikken of gebruik te blijven maken van de site stemt u in met het plaatsen hiervan. In onze disclaimer/privacybeleid leest u hier meer over.