Vrijdag 9 februari 2018

Laat de tekst voorlezen

OP WEG NAAR CULTUURSENSITIEVE ZORG:

KIJK NAAR DE MENS!

bron: Redactioneel/Actiz.

door: Ton van Vugt.

Persoonsgerichte zorg, daar ben ik voorstander van’, zegt Chandra Verstappen, werkzaam bij Pharos en dagvoorzitter op de bijeenkomst ‘cultuursensitieve ouderenzorg’, georganiseerd door het Leids Congres Bureau.

Ze merkt dat er de laatste tijd meer aandacht is voor cultuursensitieve zorg en is daar erg blij mee. ‘We zijn allemaal unieke mensen met eigen wensen, behoeften en verlangens. Probeer niet alles naar de cultuur terug te brengen maar bied zorg op maat.’ En deze wijze woorden vormen de rode draad van de bijeenkomst.

Beperkte kennis.

‘Betrek oudere migranten bij de ontwikkeling van het aanbod’, benadrukt Carolien Smits, onder andere lector innoveren in de ouderenzorg bij Hogeschool Windesheim Zwolle in haar presentatie. ‘Er is beperkte kennis over oudere migranten. Er is geen recent grootschalig onderzoek beschikbaar.’ Wat wel bekend is dat er veel depressie en angst voorkomt bij Turkse en Marokkaanse ouderen. Ook is duidelijk dat het aantal oudere migranten met dementie stijgt. In 2020 heeft 11% van de mensen met dementie een migratieachtergrond. Carolien vindt het urgent dat er meer gebeurt rond dementiezorg. Veel kinderen van hulpbehoevende ouderen zien zichzelf niet als mantelzorger. Sommige ervaren het geven van zorg als zwaar, anderen ervaren veel voldoening en voelen zich trots dat zij de aandacht en nabijheid kunnen bieden. Zij delen vaak de zorg met anderen. Het komt ook voor dat wanneer mantelzorgers de zorg uitbesteden de gemeenschap afkeurend reageert. 

Co-creatie.

Oudere migranten maken relatief vaak gebruik van huisartsenzorg maar weinig van thuiszorg, fysiotherapie, ggz of verpleeghuiszorg. Dat ligt volgens Carolien aan de taalbarrière, onbekendheid met de mogelijkheden, maar ook met negatieve ervaringen.  Ze laat een quote zien van een mantelzorger die ze heeft gesproken. ‘Mijn vader wil niet dat iemand met schoenen aan de huiskamer binnenkomt. Sommige medewerkers wilden hun schoenen niet uitdoen en dan kom je bij mijn vader dus niet verder dan de hal’, aldus een dochter van Turkse ouders. Er zijn verschillende ervaringen van en perspectieven op ouder worden. ‘De oudere bestaat niet, de migrant bestaat niet, de oudere migranten bestaat niet.’ Dus praat met de ouderen en hun mantelzorgers en kom in co-creatie tot een passend aanbod.

Oudere migranten vaker eenzaam.

Oudere migranten hebben meer last van gevoelens van eenzaamheid dan autochtone ouderen. Daar weet Theo van Tilburg, hoogleraar sociale gerontologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam alles van. Eerst zet hij nog even wat cijfers op een rij. 81% van alle 55 plussers is van Nederlandse herkomst en de rest is van niet-westerse of westerse afkomt. Van deze relatief kleine groep is 27% van Surinaamse afkomst, 8% van Antilliaanse afkomst, 17% van Turkse afkomst, 16% is van Marokkaanse afkomt. Van Tilburg heeft onderzoek gedaan (LASA 2013-2104) naar eenzaamheid onder 55 plussers. 38% van de Nederlandse 55-plussers is eenzaam. En 67% van de Turkse ouderen. Ook Marokkaanse en Surinaamse ouderen voelen zich vaker eenzaam dan de Nederlandse ouderen. Voor een deel is het te verklaren uit de minder gunstige omstandigheden waar oudere migranten zich verkeren, zoals een slechte financieel-economische situatie of het hebben van meer fysieke beperkingen. Ook staan oudere migranten vaak met één been in het land van herkomst en één been in Nederland hetgeen leidt tot dubbele gevoelens. ‘Als je je verbonden voelt, ervaar je minder eenzaamheid.’

Maatwerk nodig.

Wat is er aan te doen? ‘De huidige aanpak om eenzaamheid te voorkomen of bestrijden faalt. Eenzaamheid is niet gemakkelijk op te lossen. Een ontmoetingsplaats lost eenzaamheid niet op. Dat is te simpel gedacht.’ ’Wat dan wel? ‘Er moet maatwerk zijn. Het moet helder zijn waar de behoefte van mensen ligt. Mensen moeten ook wel gemotiveerd zijn om wat aan hun situatie te doen.’, zegt van Tilburg. Van Tilburg adviseert bij de aanpak van eenzaamheid om meerdere soorten van aanpakken tegelijk uit te voeren ‘Combineer verschillende aanpakken en lever maatwerk gebaseerd op diagnose. Sluit aan op wat mensen goed kunnen en probeer dat te versterken.’ Daarbij voegt hij nog toe dat mensen meestal hulp nodig hebben om een eerste stap te zetten om eenzaamheid te verminderen. Daar zijn professionals, vrijwilligers en/of familie bij nodig.

Zeven werkzame elementen: bij voorkomen of tegengaan van eenzaamheid:

Ontmoetingsmogelijkheid

Persoonlijk en betekenisvol contact

Praktische ondersteuning, creëren van gemeenschap

Sociale vaardigheden                                              

Bezigheden en afleiding

Sociaal gewaardeerde rol

Realistische verwachtingen, terugdringen van eigen negatieve interpretaties

Sleutelfiguren nodig.

‘Voorzieningen op het gebied van wonen, zorg en welzijn sluiten onvoldoende aan op behoefte van oudere migranten’, zegt Yvonne Witter van het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg. Toch ziet zij meer initiatieven ontstaan. Samen met het NOOM (Netwerk van Organisaties voor Oudere Migranten), Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS) telde zij vorig jaar zo'n honderd woon- en zorginitiatieven verspreid over het land, gericht op oudere migranten. Sommige initiatieven zijn door oudere migranten zelf ontwikkeld. Zoals woongemeenschap De Eijk in Hoofddorp waar 20 ouderen met een migratieachtergrond samenwonen. Net zoals de meeste burgerinitiatieven is een lange adem nodig om dergelijke projecten van de grond te krijgen. ‘Er is een gebrek aan middelen en geschikte locaties.’ Voor oudere migranten geldt daarnaast dat zij niet altijd het juiste netwerk hebben en de weg onvoldoende kennen. Sleutelfiguren kunnen hen daarbij ondersteunen.

Nieuwsgierig zijn.

Ook ziet Witter dat zorgorganisaties zich in toenemende mate richten op oudere migranten. Binnenkort opent zorgorganisatie MOB in Rotterdam ‘Boekenrode’ een complex met betaalbare woningen voor 80 bewoners met een migratieachtergrond. Iedere etage heeft een gemeenschappelijke ruimte. Toch zijn er nog afstanden te overbruggen. ‘Het is belangrijk om zorgverleners in dienst te hebben die nieuwsgierig zijn naar de ander, openstaan voor de ander en ook vertrouwen kunnen winnen.’ Nederland is diverser geworden, maar de zorg is nog onvoldoende veranderd. Er moet meer diversiteit ingebouwd worden. ‘Het hoeft niet ingewikkeld te zijn, want interculturele zorg is onderdeel van goede zorg leveren. Dus persoonsgerichte zorg bieden.’

Kijk naar de mens.

Fatos Ipek-Demir van Fatos Projectmanagement, mantelzorger, blogster, gesprekleidster, heeft in de zoektocht naar goede zorg voor haar vader ervaren dat veel professionals aannames hadden die niet altijd klopten. Zo zocht zij een buddy voor haar vader maar professionals zochten automatisch een Turkse buddy. Dat hoefde helemaal niet. Ze zocht een huis waar cultuurspecifieke zorg werd geboden. Toen ze een zorgcomplex had gevonden, bleek haar vader de enige met dementie te zijn. Ze is verder gaan zoeken.  Uiteindelijk vond ze een goede plek voor hem in een reguliere zorgorganisatie zonder andere ouderen met een migratie achtergrond. Hij voelt zich er prettig en krijgt de zorg die hij nodig heeft. Het personeelstekort is momenteel de grootste uitdaging voor Ipek-Demir omdat er veel wisselingen in het personeel zijn en ze telkens in gesprek moet blijven met de zorgverleners. Wat is haar advies aan zorgorganisaties om toegankelijk te zijn voor ouderen, ook die met een migratieachtergrond?  ‘Goede communicatie, geen aannames doen, de eigen normen en waarden opzij zetten. Kijk naar de mens.’ Zo heeft zij ervaren dat het personeel vaak invult zonder te toetsen of het klopt. Ze vindt ook dat oudere migranten zelf moeten nadenken over het eigen ouder worden. ‘Het moet van twee kanten komen.’

Stappenplan-aan de slag:

Formuleer een visie op culturele competenties in jouw organisatie of team

Investeer in deskundigheidsbevordering

Word door je zelfreflectie bewust van de culturele competenties in de werkprocessen i je team

Werk aan een cultureel divers personeelsbestand zodat je organisatie een afspiegeling vormt van de bevolking in je eigen regio

Organiseer ontmoeting en een dialoog met cliënten uit andere culturen.

Vul de Cultuurthermometer in
 

De kracht van stilte.

‘Om elkaar echt te kunnen ontmoeten en begrijpen is er verbinding nodig tussen de zorgprofessional en bewoner’, zegt Jos Artz, oprichter van VARIIS en Artzadvies en auteur van ‘De Blauwe Biotoop’. Hij raadt zorgprofessionals aan om te investeren in de ontmoeting. ‘Dat verdient zich terug in het resultaat. En het resultaat is kwaliteit van leven.’ Verdiepend en intensief luisteren, dát is nodig om de ander te kunnen begrijpen. Artz gelooft in de kracht van stilte. Kijk de ander aan, laat een stilte van een halve minuut vallen en stel dan vragen. ‘Stilte geeft ongemak én verdieping.’ Maar daarna hoor je wel meer van wat iemand vindt, denkt, voelt. Er wordt meer gezegd in minder tijd.

Volg ons op:

Meer nieuws vandaag:

Afgelopen week:

Deze website is een dienst van:

HN heeft de ANBI-status:

IBAN: NL09RABO0158802764

[Kijk hier voor alle mogelijkheden]

HN-nieuwsbrief December

Handicap Nationaal

Otto Copesstraat 83

5213 GK 's-Hertogenbosch

Telefoon: 06 - 123 90 746

Fax: 073 - 850 81 88

E-mail: info@handicapnationaal.nl

IBAN: NL09RABO0158802764

KvK Nummer: 51372266

RSIN Nummer: 823247521

GeefGratis Nummer: 5105

Impressum